Piše: Lejla Panjeta

Stranger Things kao simbol ere industrijske transformacije filmske umjetnosti i televizije, sa premijernim prikazivanjem posljednje epizode pete sezone na Netflixu i u kinima 31. decembra 2025. predstavlja vrhunski proizvod potrošačko-korisničke streaming kulture i nenadmašni marketinški fenomen. Najava događaja sa dronovima u zraku, raznim performansima, kinder-jaje igračkama, padom Netflix platforme tokon premijernih emitovanja, kao i brojnim intervjuima sa glumcima i ekipom, pokazuje koliko današnji proizvod masovne kulture može zaraditi na pažnji korisnika. Među mnogobrojnim fanovskim sadržajima, ističe se posebno nevjerovatna činjenica da glavno čudovište, Vecna, nije CGI ili AI, već glumac sa izuzetnim glasovnim sposobnostima, čiji kratki videi sa čitaćih proba i snimanja postaju viralni i guraju ovaj kulturno-potrošački proizvod u veću konzumaciju. Svojim sopstvenim glasovnim frekvencijama, ovaj izvođač, koji uporedo glumi još tri lika u četvrtoj i petoj sezoni, uspijeva da donese potpuni užas, dok u isto vrijeme izgleda magično nježno i ranjivo. Radi se o talentovanom britanskom glumcu i muzičaru, koji nije nepoznat, već je sa ovim popularnim fenomenom postao prepoznatljiv širokim narodnim masama – korisnicima industrijskih internet sadržaja.

U središtu fenomena arhetipski nesvjesnog zla, kao artikulacije krivnje, potisnutog straha i traume nalazi se Jamie Campbell Bower, čije je lice i tijelo skriveno slojevima lateksa, ali čiji je umjetnički potpis, paradoksalno, postao vidljiviji nego ikad. Pored toga što je čudovišni glas radio sam bez ikakvih tehničkih pomagala, te činjenice da se priprema za šminku i masku radila svaki dan oko osam sati prije samog snimanja, te potpuno različitih  karakternih varijacija razvoja tri lika u jednom (Henry, One, Mr. Whatsit), Bower je uspio da pokaže svoje brilijantne i jedinstvene glumačke mogućnosti, a egzistencijalnim monologom o svrsi postojanja ljudskog roda, koji je na nivou teatarski perfektnih glumačkih interpretacija, dokazao svoj izvođački talenat. No, masi je od umjetnosti važniji Vecna spektakl, tako da Bower konačno dobija kultni status, pri čemu je ironija u britanskom crno-humornom stilu očigledna: prepoznatljivost dolazi kroz neprepoznatljivost.

Gluma iz sjene na granici kreacije i autodestruktivnosti

Bowerova glumačka karijera ne slijedi linearnu logiku popularnosti, već se razvija kao niz perifernih, ali estetski sugestivnih uloga unutar različitih kulturnih matrica: filma, televizije i muzike, a koje tek retrospektivno otkrivaju koherentnu umjetničku putanju. Pretraživanje njegovih filmskih radova u fokus stavlja Bowerovo prisustvo u popularnim filmskim franšizama 21. vijeka – Twilight i Harry Potter, kao i upečatljivu muzičko-glumačku ulogu u Burtonovom Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street, sa Johnnyjem Deppom u glavnoj ulozi. Pjevajući “Johannu“ imao je samo 19 godina. Njegov vampir Caius u Twilightu utjelovljuje aristokratsku distancu, čudovišnu opasnost i hladnoću moći. Interpretacija mladog Gellerta Grindelwalda u Harryju Potteru, iako samo u jednom kadru iskakanja kroz prozor i Dumbledorovom prisjećanju prošlosti, predstavlja latentnu prijetnju, bez ijedne izgovorne riječi. Ovdje on igra samo neznatnim pokretima mišića lica. Najeksplicitniji pokušaj afirmacije njegovog glumačkog identiteta konačno dolazi s likom Jacea Waylanda u filmu The Mortal Instruments: City of Bones. Međutim, uprkos njegovoj sjajnoj interpretaciji, film nije uspio ostvariti rediteljsku cjelinu, kao ni očekivanu zaradu, pa je ova franšiza transponirana u serijal Shadowhuters, u kojoj adaptacija lika iz romana nije ni blizu Bowerove. Ipak, ovaj glumački konstrukt ostaje indikativan: on gravitira ka likovima koji su fragmentirani i emotivno nestabilni, te se nalaze na putu otkrivanja sopstvenog identiteta u svijetu koji je egzistencijalno nestabilan, pokušavajući se u isto vrijeme zaštititi, ali biti iskren prema onome što ga okružuje. U tom smislu perfektno je tumačio lik Christophera Marlowa u seriji Will.

Bower pristupa liku homoseksualnog megalomanijaka s izrazitom sviješću o njegovoj historijskoj i mitološkoj dvostrukosti, ali tumači ga kao rokerskog narkomana. Ovaj Shakespearov savremenik, kao renesansni dramatičar i subverzivna intelektualna figura, dobija potpuno sopstvenu sporednu liniju radnje u cijeloj seriji, dajući joj provokativan i uznemirući pogled na srednji vijek i probleme politike, religije i duhovnosti. Bowerova interpretacija odbacuje konvencionalne norme građenja lika i prikazuje Marlowea živim. Ovaj pjesnik nije stabilan genij, već figura u stalnom kretanju između potrage za inspiracijom i samodestrukcije. U Bowerovoj izvedbi, jezik ne djeluje kao sredstvo izraza, već kao oružje. Replike su retorički ironizirane, a on je često na ivici raspada.

Ovdje se ponovno potvrđuje njagova osnovna karakteristika – glas kao glumačko sredstvo za nijanisiranje zla, prezira i kajanja. Dikcija je perfektno oštra, ritam pretjerano ubrzan ili usporen, a frekvencije intonacija variraju između ironije i prijetnje, te ljubavi i želje, čime se proizvodi osjećaj intelektualne i emotivne opasnosti. Bower za Marlowea koristi i pokret kao produžetak misli: nagao, nepredvidiv, nervozan. Ovim renesansni pjesnik postaje oličenje kreativnosti koja ne može biti u potpunosti ukroćena, ni društveno ni narativno. Rezultat je Marlowe koji nije historijska rekonstrukcija, već estetska aproksimacija. On je živ, opasan i neodvojiv od vlastite kontradikcije između Boga i đavla. U tom smislu, njegova gluma ovdje uspostavlja kontinuitet s ostalim ulogama: riječ je o još jednoj duši koja je na granici između kreacije i autodestrukcije. No, ova uloga nije naslovna. Bower se pojavljuje u sporednosti, koja savršeno podržava naslov. Njegova glumačka biografija nije priča o dominaciji, već o prisutnosti iz sjene, koja ostaje upečatljivija od svjetla.

Frekvencija glasa kao primarnog glumačkog alata

U svojim glumačkim interpretacijama Bower demonstrira izuzetno sofisticirano razumijevanje vokalne performativnosti. Njegov glas ne funkcioniše samo kao nosilac teksta, već kao autonomni estetski instrument. Ne muzički, ali ne ni glumački. On sam po sebi predstavlja estetsku vrijednost, koja se prilagođava perfromativnim zahtjevima. Spor ili brz, ali ritmički kontrolisan i gotovo liturgijski intoniran govor, bilo sa američkim ili britanskim akcentom, proizvodi efekat distanciranog autoriteta, ali u isto vrijeme i nježne sigurnosti. Između Vecne i Skiffa (lik brodića iz crtane serije Tomica i prijatelji) ovaj glas ima proporcije zlatnog reza u umjetnosti, sa nevjerovatnim sposobnostima prilagođavanja i interpretacije. Kod Bowera se može uočiti precizna emotivna manipulacija tempom, pauzom i tonalitetom, što su elementi koji su bliži muzičkoj kompoziciji nego konvencionalnoj glumi.

Bower ne igra likove. On ih komponuje. Njegova moć proizlazi iz sposobnosti da emocionalne glasovne fragmente transformiše u strukturirani narativ, bez pretjeranog pathosa. Vidljiva je izuzetna kontrola izraza, u kojoj odsustvo pretjerane ekspresivnosti pojačava intenzitet ideje i emocije koju prenosi. Ovo nam pokazuje u filmu Six Days of Sistine, eksperimentalnoj video-poeziji i kratkom filmu Caer, video interpretaciji Rumijeve pjesme o ljubavi u tišini. Čini se kao da ove fimove radi iz čistog zadovoljstva i izazova koje nameće samom sebi. On igra iskreno i istinito, zbog sebe i za sebe, kao da uživa u svom potencijalu.

Pokazao je sam sebi da zna igrati u mjuziklu, blockbusteru, srednjovjekovnim (Will, Anonymous) i fantastičnim svjetovima. Glumio je u neemitovanom pilotu Game of Thrones, a pojaviće se i u trećoj sezoni Rings of Power. Igrao je u eksperimentima, zahtjevnim akcionim scenama, interpretirao ljubavne i romantične odnose. Radio je naslovne i sporedne uloge u low i high budget produkcijama. Pojavljivao se u filmovima RocknRolla i London Boulevard igrajući mračne marginalno problematične sporedne statiste sa zadatkom, uopštenih imena Rocker i Whiteboy, čija je minutaža kraća od Bowerovog pojavljivanja u muzičkim spotovima bendova The Xcerts i Florence and the Machine. U holandskoj ratnoj drami o Drugom svjetskom ratu – Winter in Wartime tumači lik ranjenog savezničkog pilota. U seriji Camelot igrao je mladog Kralja Arthura.

Briljirao je sa monologom Caleba Sykesa u westernu Kevina Costnera Horizion: An American Saga, a u hororu Witchboard glumi psihopatskog okultistu – još jedan mračni i zastrašujući dodatak opusu svojih interpretacija monstruzonosti. U francuskom filmu Emmanuelle pojavljuje se u tri scene sa tri kraća i upečatljiva monologa, tokom kojih film dobija estetsko-vokalnu pažnju isključivo zbog Bowerove frekvencije tonaliteta u interpretaciji teksta. Micka Jaggera u odnosu sa Princezom Margaret interpretira u kratkom televizijskom serijalu Urban Myths. Ovaj biografski mozaik ili svaštaru u kojoj Bower dokazuje da može biti sveprisutan, a u isto vrijeme neprisutan u mainstream medijima, upotpunio je erotskom audio-dramom The Trials. Ono što je na granici vulgarnog i pornografsko-ogavnog, Bower svojom harizmom intonacija pretvara u intimno zadovoljstvo, prožeto senzualnom osjetljivošću.

Jedna od konstanti Bowerovog umjetničkog izraza jeste proizvodnja nelagode. Ne radi se o šoku ili spektaklu, već o suptilnom poremećaju perceptivne ravnoteže. Njegovi likovi često djeluju kao da unutar njih postoji višak značenja koji narativ ne može u potpunosti apsorbirati. Ovaj višak generira specifičnu vrstu tenzije koja nadilazi priču. Takav pristup može se opisati kao tonalna destabilizacija: promjena frekvencije scene kroz minimalne, ali precizne intervencije, koju Bower donosi savršeno svojom harizmom. Između autoriteta i utjehe, njegov glas varira ne samo u glumačkim, već i u muzičkim djelima.

Profesor Dr. Lejla Panjeta je autorica mnogobrojnih članaka i knjiga iz oblasti filmskih studija i vizuelnih komunikcija. Dobitnica je stranih i domaćih nagrada za svoje akademske, naučne, filmske i umjetničke radove. Bavi se istraživanjima iz oblasti filma, umjetnosti i mitologije.