Piše: Duško Dimitrovski
Šta se dešava s evropskom porodicom u današnjem haotičnom vremenu bila je glavna tema 23. filmskog festivala Crossing Europe '26 u Linzu.
Već gotovo četvrt vijeka u Linzu, glavnom gradu austrijske pokrajine Oberösterreich, održava se internacionalno izuzetno afirmisani filmski festival na kome se prikazuju i vrednuju ostvarenja sineasta sa cijelog našeg kontinenta, pod nazivom Crossing Europe. Nedavno je završeno njegovo dvadeset i treće izdanje, u okviru koga su prezentirana 133 igrana, dokumentarna i kratka filma iz 39 evropskih zemalja.
Kao što je to i najavio direktorski duo, Sabine Gebetsroither i Katharina Riedler, većina selektovanih filmova tematizirala je porodicu kao specifičnu formu mikrokosmosa, odnosno kao jezgro međuljudskih odnosa u današnjici, ne zanemarujući njeno ponekad veoma bolno rasparčavanje i eventualno ponovno uspješno nalaženje. Sineasti su ovoj temi prilazili tematski i sadržajno evidentno analitički, pritom koristeći veoma efektan filmski jezik, bilo u formi igranih ili, pak, dokumentarnih djela.
Ono što, nažalost, festivalski žiri nije prepoznao kao veliku umjetničku vrijednost, dodjeljujući najveća priznanja ravnopravno dvama ne toliko dobrim filmovima — Renovation rediteljke Gabriele Urbonaitė (Litvanija/Latvija/Belgija) i The Visitor reditelja Vytautasa Katkusa (Litvanija/Švedska/Norveška) — prepoznao je najširi gledalački auditorij festivala Crossing Europe '26, dodijelivši Nagradu publike nesumnjivo najboljem ostvarenju prikazanom na festivalu — filmu Karavan Zuzane Kirchnerove (Češka/Slovačka/Italija).
Ovaj film je suptilna, a krajnje emotivna saga o odnosu majke Ester i njenog teško oboljelog sina, autiste Davida. David je na početku puberteta i posjeduje gotovo razarajuću snagu i agresiju kojoj samohrana majka ne može da parira. Oni bivaju pozvani u posjetu prijateljima u Italiju. Prihvatajući taj poziv, Ester i David putuju u Wohnmobilu (autokaravanu). Na tom putovanju i tokom boravka u Italiji, Ester gotovo nadljudskim snagama uspijeva da savlada Davida, uz pomoć nekonvencionalne Zuze, koju upoznaju tokom putovanja. Rediteljka Zuzana Kirchnerová u Karavanu uspijeva da prenese najtananije titraje ljudske duše u vizuelnu formu, tako da se, iako igrani, film na momente doima gotovo kao dokumentarni, sa sekvencama koje se trajno urezuju u svijest gledalaca.
Na 23. filmskom festivalu Crossing Europe '26, osim pomenutog Karavana, treba izdvojiti i socijalnu porodičnu dramu The Lights, the Fall Saše Vajde (Njemačka), te uzbudljivi i do sada višestruko nagrađivani hrvatski dokumentarac Mirotvorac Ivana Ramljaka, koji govori o tragičnom ubistvu Josipa Reihla-Kira, načelnika policije u Osijeku. Reihl je nastojao miriti zaraćene strane tokom 1991. godine, a njegovo ubistvo nikada nije do kraja rasvijetljeno. Tu se može uvrstiti i gledaocima prošlogodišnjeg Sarajevo Film Festivala poznato vrlo dobro debitantsko ostvarenje Fantasy Kukle Keserović, rađeno u koprodukciji Sjeverne Makedonije i Slovenije.
Osim takmičarskih programa igranih, dokumentarnih i kratkih filmova, već po tradiciji prikazane su i specijalne selekcije: "Panorama evropskog igranog i dokumentarnog filma", "Yaaas", "Night Sight", "Arbeitswelten", "Architektur und Gesellschaft", te "Local Artists". Nakon završetka projekcija uslijedili su vrlo zanimljivi razgovori kako o gledanim filmovima, tako i o sadašnjem trenutku u evropskoj kinematografiji uopšte.
